گوهرپارسی

درجه بندی فیروزه

فيروزه يکى از قديمى ترين کانى هاى شناخته شده با عنوان گوهر است .در کتاب هاى باستان شناسى غربى عنوان گرديده است که اين کانى اولين بار در چهار دستبند جسد موميايى شده يکى از شاهزادگان مصرى که مربوط به پادشاه دوم اولين سلسله حکمرانى مصر مى باشد،ديده شده است .فيروزه توسط مصريان و سومرى ها همراه با ساير سنگ هاى قيمتى ،بسيار مورد استفاده بوده است .بزرگترين معدن گزارش شده معدن فيروزه(Sinai)و قديميترين معدن فيروزه در وادى مغارا(Maghara Wadi) در ناحيه sinia است .اين معدن قديمى براى مدت دو هزار سال ،در خدمت فراعنه مصر بوده است .در اواسط قرن نوزدهم که اين معدن مجدد مورد بررسى قرار گرفت ،کار بر روى اين معدن قديمى ،تا اوايل قرن حاضر از سر گرفته شده است.
هنديان و مردمان کلمبيايى ،اين کانى را به صورت دانه تسبيحى و آويز مورد استفاده قرار مى دادند .از سوى ديگر ،از آمريکاى مرکزى و مکزيکو ،جواهراتى مزين به فيروزه يافت شده است و دلايل محکمى ثابت مى کند که اين قبايل نخستين آمريکايى، فيروزه را زا معادنى همچون Burro در نيومکزيکوMorenci Kingman در آريزونا و کلرادو تهيه مى کردند .
وجه تسميه فيروزه :
لغت Turquoies (نام لاتين فيروزه ) ،احتمالا" از لغت فرانسوى Turquie (نام کشور ترکيه )،گرفته شده است زيرا در گذشته اولينفيروزه هاى وارد شده به بازار اروپا ،از طريق کشور ترکيه انجام مى گرفته که اغلب اين فيروزه ها از معدن فيروزه نيشابور استخراج مى شده است .
يک احتمال ديگر نيز وجود دارد که لغت Turquoies از لغت فرانسوى PierreTurquin که نام يک گوهر با رنگ آبى تيره است ،گرفته شده باشد .
خصوصيات فيزيکى شيميايى:
ترکيب شيميايى:(CUAL6(PO4)4(OH)8 4(H2O)) فسفات آلومينيم و مس آبدار ؛
رده :فسفات
رنگ :آبى ،سبز ،سبز آبى
جلا :مات تا واکسى
شفافيت :اپاک
سختى :5-6
ضريب شکست :62/1
سيستم تبلور :ترى کلين
شکل کريستالى : بسيار نادر ،به فرم کريستالى ديده مى شود و اغلب به صورت توده اى با فرم کريپتو کريستالين است .
رخ : در دو جهت رخ کامل ؛اما اغلب ديده نمى شود .
شکستگى: صدفى و نرم
وزن مخصوص:6/2-9/2
رنگ خاکه :سفيد با ته رنگ سبز
کانى هاى همراه :پيريت ،ليمونيت ،کوارتز
لازم به ذکر است که سختى شش،براى فيروزه تک کريستالى است که اين فرم فيروزه،بسيار نادر است و بيشتر فيروزه هاى طبيعت کريپتو کريستالين و آگرگات است .فيروزه ممکن است از فرم فشرده و چگال تا انواع متخلخل و گچى متغير باشد .سختى فيروزه هاى کريپتوکريستالين و آگرگات ،نزديک به فيروزه هاى تک کريستالى است ،يعنى حدود شش؛اما در انواع گچى متخلخل ممکن است تا حدود يک نيز برسد.
نحوه تشکيل فيروزه :
فيروزه ،کانى ثانويه است و در سنگ هايى که به مقدار کافى ،محتوى مس و فسفات هستند ،تشکيل مى شود که هم به صورت پرکننده رگه هاو شکستگى ها و هم به صورت آگرگات گل کلمى يا خوشه انگورى در طبيعت ديده مى شود .فيروزه اغلب در زون آلتراسيون تشکيل مى شود . در اين زون سنگ هاى اوليه موجود در منطقه ،بر اثر نفوذ سنگ هاى آذرين درونى يا آتشفشان يا اثر حرارتى،دچار تغيير و آلتراسيون مى شوند .آلتراسيون هيدروترمالى ،به وسيله محلول هاى ماگمايى و نفوذ آنها به درون شکستگى ها و منافذ ،در سنگ هاى ميزبان رخ مى دهد .
چندين عامل براى تشکيل فيروزه ضرورى است .اولين مورد ،وجود يک منشا مس دار است که در مناطق محدودى از زمين وجود دارد دومين عامل ،وجود منشا فسفات دار ،همراه منشا مس دار است که اغلب کانى آپاتيت ،منشا مناسبى است سومين مورد ،وجود منشا آزاد کننده آلومينيم است که توسط فلدساپات ها تامين مى شود .در طى آلتراسيون هيدروترمالى عميق فلدسپار،شکسته و آلومينيم آن آزاد مى شود .در طى اين مرحله ،اسيد فسفريک از آلتراسيون آپاتيت توليد مى شود و مس بالا آمده همراه با ماگماى داغ،به درون سنگ ميزبان نفوذ مى کند.مس به آسانى در نزديک سطح اکسيدشده و با آلومينيم آزاد شده و فسفات تهيه شده واکنش داده و فيروزه تشکيل مى شود .
هميشه فيروزه در سنگ هاى آذرين يا با فعاليت آتشفشانى همراه نيست .سه مدل تشکيل فيروزه در زمين شناسى ،به شرح زير است :
      - تشکيل فيروزه ،همراه يا سنگ هاى آذرين پورفيرى غنى از مس ،مثل فيروزه نيشابور.
     - تشکيل فيروزه در سنگ هاى دگرگونى و رسوبى،همراه با نفوذى هاى آذرين مانند معدن فيروزه موژاوا(Mojave )،نزديک به ايالت نواداى آمريکا .
      - فيروزه بدون تداخل هاى از سنگ آذرين در سنگ هاى رسوبى نظير شيل و ماسه سنگ ديده مى شود .نظيير فيروزه هاى معدن Sinai در مصر
           - عناصرى همچون آهن ،کلسيم ،منيزيم ،منگنز،سيليکا و روى ،در ترکيب شيميايى فيروزه جانشين مى شود .
           - عمدتا"وجود مس،بيشتر باعث آبى شدن رنگ فيروزه و وجود عنصر آهن منجر به سبز شدن رنگ آن مى شود .
        - دو کانى کمياب کالکوسيدريت (آهن جانشين آلومينيم مى شود )و فائوستيت (زمانيکه روى جان شين آلومينيم شود) پاراژنزهاى فيروزه محسوب مى شود که منجر به تغيير رنگ فيروزه مى گردد.
          - واريسيت ،ليمونيت و سيليس نيز مى تواند همراه با فيروزه ديده شود .عمدتا" اگر محتوى مس در منطقه کم باشد ،واريسيت به جاى فيروزه تشکيل مى شود سيليس و ليمونيت با رنگ زرد ،اغلب در ماتريکس فيروزه مشاهده مى شود .
تشخيص فيروزه از متشابهات طبيعى و مصنوعى آن :
   1.پلاستيک:
يکى از جايگزين ها يا متشابهات فيروزه ،پلاستيک خالص است که به هيچ وجه ،ترکيب فيروزه را نداشته ،تنها داراى رنگ آبى شبيه به فيروزه است .اين مواد پلاستيکى فشرده شده يا قالب زده مى شود که عنوان فيروزه هاى بلوکى نيز به آنها اطلاق مى شود .جنس اين فيروزه ها ى پلاستيکى ،امروزه سلولوئيد(Celluloid) است که پلاستيکى شفاف از جنس نيتروسلولز مى باشد .گاهى اوقات تکه هاى کوچکى از مواد مختلف ،حاوى پيريت به اين متشابهات اضافه مى شود تا اين پلاستيک ها هر چه بيشتر به فيروزه شبيه شوند .
جهت شناسايى اين فيروزه هاى تقلبى مى توان با توجه به جنس آنها از (( تست تخريبى )) استفاده کرد .اين تست ،با نزديک کردن يک سوزن داغ به پشت نگين انجام مى شود .حرارت سوزن ،منجر به ذوب شدن و ايجاد حفره اى کوچک در فيروزه پلاستيکى مى شود.از سوى ديگر ،بوى پلاستيک را نيز مى توان با نزديک کردن سوزن به سنگ ؛در صورت بالا بردن دقت و توجه کردن استشمام کرد .
   2.Howlite رنگ شده :
هوليت يا هاوليت نوعى کانى ،با ترکيب سيليکات بر و کلسيم است . که داراى ساختار متخلخل بوده و به راحتى رنگ مى پذيرد .در صورت اضافه کردن رنگ آبى به اين سنگ ،يا به عبارتى رنگ کردن ن ،با توجه به دارا بودن ساختار تار عنکبوتى Spider webMatrix بسيار شبيه به فيروزه خواهد شد .روش ها و تست ها ى گوهر شناسى از جمله وزن مخصوص ،ضريب شکست و مشاهدات ميکروسکوپى ،به خوبى در تفکيک اين دو کانى کمک مى کند.
   3.مالاکيت و آزوريت :
فيروزه اغلب با اين دو کانى اشتباه نمى شود .اگر چه گاهى اوقات ،اين دو کربنات مس نمونه هايى بسيار شبيه به فيروزه داراست .بررسى مشخصات گوهر شناسى و کانى شناسى ،به تفکيک اين دو کانى از فيروزه کمک مى کند.
   4.کريزوکولا:
سيليکات مس است که ظاهرى بسيار شبيه به فيروزه دارد .هر دو توده اى و فشرده ،با رنگ آبى روشن و تيره و سبز مى باشند .تست چگالى و سختى براى تفکيک اين دو کانى کارگشا نيست .بهترين تست ،جهت تفکيک اين دو کانى ((تست فسفات )) است .در اين تست ،بخشى از کانى پودر شده را در اسيد نيتريک حل مى کنيم .براى حل شدن بهتر ،ممکن است نياز به حرارت دادن نيز باشد .يک قطره از محلول اسيد و کانى حل شده در آن را به محلول موليبدينيت آمونيم اضافه مى کنيم رسوب زرد رنگى که تشکيل مى شود بيانگر وجود فسفو موليبدينيت آمونيم است ؛وجود فسفات در ترکيب کانى ،ثابت شده ،کانى فيروزه تعيين مى شود .اما در صورتى که اين رسوب زرد رنگ تشکيل نشود ،کانى ،سيليکات مس بوده و کريزوکولا است .بايد به اين نکته توجه داشت که تست هاى شيميايى ،تست هاى پر خطرى هستند و خصوصا" کار کردن با اسيدها،احتمال خطر سازى بالايى دارند ؛بنابراين بايد در حضور فرد متخصصى انجام گيرد.
   5.واريسيت :
در برخى معادن فيروزه ،اين کانى با فيروزه همراه است که به دليل بودن رنگ سبز ،شناسايى ظاهرى آن از فيروزه کار مشکلى خواهد بود .تست محتوى مس بهترين راه جهت شناسايى اين کانى از فيروزه است و نتيجه قطعى خواهد داد.در تست محتوى مس ،کانى مورد نظر ،جهت شناسايى به صورت پودر در مى آيد .يک قطره اسيد هيدروکلريک را در مقدار بسيار کمى از اين پودر مى ريزيم و براى مدت يکساعت يا بيشتر . در همين حالت مى گذاريم .سپس از اين مخلوط اسيد و پودر سنگ ،يک قطره برداشته و برروى شعله گاز طبيعى مى ريزيم .در صورتى که کلريد مس وجود داشته باشد،رنگ شعله ،به رنگ سبز آبى در مى آيد که نشان دهنده کانى فيروزه با محتوى مس بالاست و در صورتى که رنگ شعله تغيير نکند ،کانى واريسيت با درصد پايين مس مشخص مى شود .اگر محتوى مس در پودر اوليه سنگ بالا باشد .رنگ اسيد را نيز به آبى سبز تغيير مى دهد.
    6. کالکوسيدريت :
علت رنگ سبز در برخى فيروزه ها ،وجود کانى کالکوسيدريت است که جانشين آهن در ترکيب فيروزه نشان مى دهد .مشخصات کانى شناسى ،به تفکيک اين دو کانى از يکديگر کمک مى کند.
    7.فائوستيت (فسفات آلومينيم ،روى و مس ):
اغلب به رنگ سبز زرد ،همراه با فيروزه ديده مى شود و مشخصات کانى شناسى ،جهت تفکيک اين دو کانى ،مورد استفاده است .
   8. سراميک :
يکى ديگر از متشابهات فيروزه است که عمدتا" از نظر رنگ ،بسيار به آن شباهت دارد تست هاى گوهر شناسى و کانى شناسى ،به تفکيک آنها کمک مى کند.
   9.فيروزه مجدد ساخته شده :
اين نام براى موادى که ترکيب پودر فيروزه (فيروزه گچى ) ،مواد رزين پلاستيکى و دانه هاى رنگى و اضافاتى نظير پيريت در ماتريکس است و بعد از ساخت ،به صورت قرص نانى از دستگاه پرس خارج مى شود ،به کار مى رود .ظاهر اين فيروزه ها بسيار متفاوت با فيروزه است و تنها ممکن است از نظر رنگ شبيه به فيروزه باشند .اخيرا" سازندگان شرقى فيروزه هاى فانتزى(با رنگ هاى صورتى،ارغوانى ،زرد روشن ،سبز سيبى و ساير رنگها با ماتريکس شبيه به فيروزه طبيعى توليد کرده اند که برخى از اين رنگ ها ى فانتزى ،واقعا" جذاب است .روش هاى گوهر شناسى،براى تفکيک آن از فيروزه استفاده مى شود .
   10.فيروزه مصنوعى:
با نام فيروزه شيميايى يا فيروزه کوره اى (Stovetop) به کار مى رود .
مواد شيميايى ترکيب فيروزه ،همراه با رنگدانه و مواد سازنده ماتريکس ،مانند پيريت اکسيد آهن و .......بعد از يکنواخت سارى و پخت ،فيروزه مصنوعى يا کوره اى گفته مى شود براى تفکيک ،از روش هاى گوهر نشاسى استفاده مى شود.

فروش ویژه گارنت کرمان

فروش ویژه گارنت سبز(دمانتوئید) بصورت راف و تک بلور و نگین

کاربران آنلاین

ما 42 مهمان و بدون عضو آنلاین داریم

باغ رویایی فتح آباد

 

بنیانگذار:فضل علی خان بیگلر بیگی در دور قاجار

کتاب سنگ درمانی

دریافت خبرنامه

 ایمیل خود را در این قسمت ثبت نمایید: